Kommentar

Stordomen til Landslova

Landslova av 1274 var den tredje riksdekkjande lovboka laga i europeisk mellomalder, og den fyrste som vart brukt. Slik vart Landslova grunnlaget for den fyrste vellukka, store, politikkdrivne samfunnsreforma vi kjenner til i norsk historie.

Publisert

Landslova fekk ei levetid på 400 år og var deretter ein viktigare premissleverandør for Kristian 5.s norske lov enn ein til no har hevda. Grunnlova av 1814 kviler dermed til dels på eit fundament som vart lagt med Landslova 540 år tidlegare.

Landslova vart lagd fram fyrste gong på Frostatinget i Trøndelag i juni 1274, seinare på Gulatinget i 1275 og på Eidsivating og Borgarting i 1276. Dette var dei fire lagtinga som hadde vore og skulle vera heilt sentrale i det norske styringssystemet.

Arbeidet med Landslova vart truleg sett i gang ti år før ho vart gjeven på Frostating. I mars 1264 heldt kong Magnus 6. tale i gravferda til faren, kong Håkon 4. Håkonsson. Det var kong Magnus’ fyrste gjerning som einekonge. Straks etter tok han initiativ til å slutta fred med Skottland og få fredsavtalar med England. Dermed kunne alle ressursar konsentrerast rundt det store lovgjevingsprosjektet som prega heile regjeringstida hans.

Breitt spekter

Landslova av 1274 speglar eit breitt spekter av interesserer i det norske mellomaldersamfunnet. Det kan ikkje ha vore enkelt å få til. Kongen var omgjeven av verdslege og geistlege rådgjevarar som representerte eliten i samfunnet. Likevel er det påtakelege med Landslova at ho betra stillinga til samfunnsgrupper som ikkje hadde stor påverknadsmakt.

Ikkje minst bygde Landslova eit omfattande og komplisert fattigomsorgssystem, og kjernen i det systemet stod ved lag til 1900. Like imponerande er det at Landslova gav kvinner større rett til å ha og disponera over eigen eigedom og til å avgjera kven dei skulle gifta seg med. Desse rettane fall bort i 1604, og kvinner i Noreg fekk ikkje ei like sterk rettsleg stilling før i løpet av andre halvdel av 1800-talet.

Digital tilgang – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.


Eller kjøp eit anna abonnement