JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

DiktetKunnskap

Diktet: Den Norden=Fieldske Vinter (utdrag)

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen

Foto: Trondheim byarkiv

Foto: Trondheim byarkiv

3480
20240216
3480
20240216

I det siste har både Jan Erik Vold og eg omtala vinterdikt. Her kjem eit vinterdikt til – då som naturhistorie på rim og rytme. Over finn de utdrag av langdiktet – med den lange tittelen: Den Norden-Fieldske Vinter, fornemmeligen saaledes, som den sædvanligen falder i Trondhiems Amt besønderlig, med nogle af de almindeligste Land=Gierninger, kortelig forfattet riim=viis (1764) av Marcus Frederik Bang (1711–1789).

Bang, som kom frå Sjælland, overtok bispesetet i Trondheim i 1773 etter den kjende Johan Ernst Gunnerus. Då han skreiv dette diktet, hadde han budd 25 år nordanfjells, og dansken hadde fått høve til å bli godt kjend med den sure, kalde vinteren.

Det synest i diktet – han skriv om byfrøkna, den «nipre Møe» «blaa af Kulde», men særleg om livet hjå bønder, som vi ser av utdraget, om «Landmanden», der også sjømannen i vinterstormar er omtala. «Frækk» tyder her djerv, dristig. Neste strofe er løgleg, det handlar om bokormen som sit innandørs, og minner oss om eit problem vi ikkje lenger har: levande ljos som einaste ljoskjelde. Kanskje viser diktaren her til seg sjølv? Eg avsluttar utdraget med siste strofe i diktet: Endeleg kjem sumaren, men han er stutt nordanfjells.

Diktet er utstyrt med mange fotnotar – og her får danemannen Bang høve til å vise fram den kultiverte bakgrunnen sin. Han refererer til historiske hendingar, om primstaven, jordbruk om vinteren og så bortetter. Eg har teke med ein av desse notane. Han nemner òg Hexaëmeron av Anders Arrebo – som eg har presentert i denne spalta. Bruken av apostrofe – tiltale med «du» – personifikasjon og strofeforma aleksandrin har han truleg frå denne føregjengaren i bispesetet i Trondheim.

I innleiinga presiserer han at det handlar om vinteren i «Trondhiems Amt». Skulle han skrive om vinteren i «Ost=Finnmarken», «da maatte Poëten vist nok skærpe sin Sang, og indklæde den i saadanne Ord, som uden Tvivl vilde skremme dem, der ere fødte og opvante under mildere Luft».

Ronny Spaans

Den Norden=Fieldske Vinter (utdrag)

December, fæle Tiid! Hvad Farve skal vi laane,

For at afmale ret dit Mulme-Mørk og Graane?

Du neppe under os tre Timers dunkel Dag,(11)

Ja Solen blues ved at skinne paa vort Tag.

Du fylder Luften op med Storme=Gnye og Brusen:

Den frække Baadsmand selv maae blegne for din Susen:

Dit Snee=Mørk volder, hand bland Skiær og Klipper maae

Omtumles paa sit Vrag, ja vel til Grunde gaae.

Urolig Tiid! du giør, at Landmand sidder rolig

Endnu, og ikke langt tør drage fra sin Bolig;

Thi Elven er ey tryg, og Lande-Vey er svag.

Med Smerte ønsker hand at see December bag.

Bog=fængslet Mand sig faaer vel tidt i Øyet gnie,

Det lys, hand tænder selv, er got, men volder Svie.

Men det ey bedre var, man denne Maaned sig

Samtalte med en Ven, end stiired idelig?

(...)

Velkommen blide Soel og Sommer, som vil glæde

Folk, Fæ og alt hvad før saa længe maatte græde!

Men ak! Hvor kort Besøg! Vi derfor haste maae

Med Sommer=Gierning, da du vil saa hastig gaae.

(11) Fra klokken halv Elleve til halv To, og i de korteste Dage, eller naar Sneen giør Luften tyk, maae man endda i de faa Timer sidde gandske nær Vinduet, saafremt man tilfulde skal see: Men hvor fælt dette end forekommer, saa maae det dog ikkun forstaaes om Trondhiems og Nordlands Amter, hvilke næstendeel herudi ere liige; thi længere Nord er paa denne Aarets Tiid ingen Dag, ligesom der høyest Sommer er ingen Nat, da Solen ey er under Horizonten.

Marcus Frederik Bang

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

I det siste har både Jan Erik Vold og eg omtala vinterdikt. Her kjem eit vinterdikt til – då som naturhistorie på rim og rytme. Over finn de utdrag av langdiktet – med den lange tittelen: Den Norden-Fieldske Vinter, fornemmeligen saaledes, som den sædvanligen falder i Trondhiems Amt besønderlig, med nogle af de almindeligste Land=Gierninger, kortelig forfattet riim=viis (1764) av Marcus Frederik Bang (1711–1789).

Bang, som kom frå Sjælland, overtok bispesetet i Trondheim i 1773 etter den kjende Johan Ernst Gunnerus. Då han skreiv dette diktet, hadde han budd 25 år nordanfjells, og dansken hadde fått høve til å bli godt kjend med den sure, kalde vinteren.

Det synest i diktet – han skriv om byfrøkna, den «nipre Møe» «blaa af Kulde», men særleg om livet hjå bønder, som vi ser av utdraget, om «Landmanden», der også sjømannen i vinterstormar er omtala. «Frækk» tyder her djerv, dristig. Neste strofe er løgleg, det handlar om bokormen som sit innandørs, og minner oss om eit problem vi ikkje lenger har: levande ljos som einaste ljoskjelde. Kanskje viser diktaren her til seg sjølv? Eg avsluttar utdraget med siste strofe i diktet: Endeleg kjem sumaren, men han er stutt nordanfjells.

Diktet er utstyrt med mange fotnotar – og her får danemannen Bang høve til å vise fram den kultiverte bakgrunnen sin. Han refererer til historiske hendingar, om primstaven, jordbruk om vinteren og så bortetter. Eg har teke med ein av desse notane. Han nemner òg Hexaëmeron av Anders Arrebo – som eg har presentert i denne spalta. Bruken av apostrofe – tiltale med «du» – personifikasjon og strofeforma aleksandrin har han truleg frå denne føregjengaren i bispesetet i Trondheim.

I innleiinga presiserer han at det handlar om vinteren i «Trondhiems Amt». Skulle han skrive om vinteren i «Ost=Finnmarken», «da maatte Poëten vist nok skærpe sin Sang, og indklæde den i saadanne Ord, som uden Tvivl vilde skremme dem, der ere fødte og opvante under mildere Luft».

Ronny Spaans

Den Norden=Fieldske Vinter (utdrag)

December, fæle Tiid! Hvad Farve skal vi laane,

For at afmale ret dit Mulme-Mørk og Graane?

Du neppe under os tre Timers dunkel Dag,(11)

Ja Solen blues ved at skinne paa vort Tag.

Du fylder Luften op med Storme=Gnye og Brusen:

Den frække Baadsmand selv maae blegne for din Susen:

Dit Snee=Mørk volder, hand bland Skiær og Klipper maae

Omtumles paa sit Vrag, ja vel til Grunde gaae.

Urolig Tiid! du giør, at Landmand sidder rolig

Endnu, og ikke langt tør drage fra sin Bolig;

Thi Elven er ey tryg, og Lande-Vey er svag.

Med Smerte ønsker hand at see December bag.

Bog=fængslet Mand sig faaer vel tidt i Øyet gnie,

Det lys, hand tænder selv, er got, men volder Svie.

Men det ey bedre var, man denne Maaned sig

Samtalte med en Ven, end stiired idelig?

(...)

Velkommen blide Soel og Sommer, som vil glæde

Folk, Fæ og alt hvad før saa længe maatte græde!

Men ak! Hvor kort Besøg! Vi derfor haste maae

Med Sommer=Gierning, da du vil saa hastig gaae.

(11) Fra klokken halv Elleve til halv To, og i de korteste Dage, eller naar Sneen giør Luften tyk, maae man endda i de faa Timer sidde gandske nær Vinduet, saafremt man tilfulde skal see: Men hvor fælt dette end forekommer, saa maae det dog ikkun forstaaes om Trondhiems og Nordlands Amter, hvilke næstendeel herudi ere liige; thi længere Nord er paa denne Aarets Tiid ingen Dag, ligesom der høyest Sommer er ingen Nat, da Solen ey er under Horizonten.

Marcus Frederik Bang

Emneknaggar

Fleire artiklar

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
HumorFeature
May Linn Clement

Klagemodus

Kor lite skal til for at eg seier frå eller klagar?

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn
Per Anders Todal

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Foto: Vidar Ruud / NTB

HelseSamfunn
PernilleGrøndal

Avfeiar abortkritikk frå KrF

– Det kvinner treng, er rettleiing og oppfølging, ikkje å møte i nemnd, seier Kamzy Gunaratnam (Ap).

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh
Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis