JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Kunnskap

Ugraset

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
For oss som har vakse opp på norske gardar, er ugraset ein uomgjengeleg del av barndommen, skriv Andreas Skartveit.

For oss som har vakse opp på norske gardar, er ugraset ein uomgjengeleg del av barndommen, skriv Andreas Skartveit.

Foto: Anno Musea i Nord-Østerdalen / Digitalt museum.

For oss som har vakse opp på norske gardar, er ugraset ein uomgjengeleg del av barndommen, skriv Andreas Skartveit.

For oss som har vakse opp på norske gardar, er ugraset ein uomgjengeleg del av barndommen, skriv Andreas Skartveit.

Foto: Anno Musea i Nord-Østerdalen / Digitalt museum.

2719
20221223
2719
20221223

Ukrut forgår ikkje så lett, seier vi om dei som er strie og toler mykje utan å bukke under, anten det er menneske, dyr eller vokstrar.

Då snakkar vi dansk, utan å vite det. Ukrudt er det danske ordet for ugras.

For oss som har vakse opp på norske gardar, er ugraset ein uomgjengeleg del av barndommen. Ugraset var den uslitelege fienden, frå vår til haust. Det tok lyset, vatnet, næringa og voksterplassen frå matplantane våre, som rotfrukter, kål og poteter.

Rotfruktene vart sådde så tidleg det var forsvarleg. For tidleg såing kunne medføre mykje frøstokk i kålrotåkeren.

Når frøa vel hadde spirt, måtte vi krype langs dei spirte frøa og tynne ut. Alt som hadde spirt, kunne ikkje vere med vidare. Då vart det for trongt for alle.

Og så starta sommarens krig mot ugraset, som melde seg straks sola byrja å varme. Ein del ugras, som vassarve, var greie å ha med å gjere. Når vi hadde rive dei opp med rot, la dei seg ned på bakken for å døy.

Andre var verre. Verst var kveka, det mest brysame åkerugraset i vårt land, seier leksikonet.

Nede i jorda har kveka lange krypande jordstenglar. Desse spreier seg under bakken og legg nytt land under seg. Frå desse stenglane skyt det opp små grøne skot som etter kvart blir til store frodige grasdottar. Desse grasdottane skal inn i fotosyntesen. Dei skal bruke klorofyllet sitt til å lage næring av sol og vatn, slik andre plantar gjer.

Denne næringa blir så send frå blada ned i jordstenglane nede i bakken, der ho held kveka med energi til spreiingsarbeidet. Krigen mot kveka kravde godt slipte ugrasgrev og tolmod.

Når dei små grøne kvekeskota stakk opp, var vi der ustoppeleg med skarpe grev og grov dei opp. Dermed vart det ingen grasdott som kunne forsyne jordstenglane med den næringa som var nødvendig for å gjere spreiingsarbeidet sitt. Og jordstenglane svalt i hel og vart til rotnande planterestar som gav god matjord.

Med grev og tolmod hadde vi nedkjempa det mektigaste ugraset. Jorda var kvekefri.

Eit anna seigt ugras var høymola. Ho voks i enga, der ho raga høgt over graset og stod og lyste som eit fyrtårn ved kysten.

Høymola i enga var godt synleg. Ho fortalde om vanstyre på garden og var til skam for bonden.

Her nytta det ikkje med tolmod. Rå makt måtte til.

Før slåmaskinen kom, gjekk vi gjennom enga og drog opp kva einaste høymole med stilk og røter. Så samla vi dei og la dei ein avsides stad der dei kunne liggje og rotne i ro og fred.

Om dei kom inn i låven med tørrhøyet, ville frøet bli med gjennom kumagen til kumøkka og dukke opp som ny høymole neste sommar.

Då eg i vaksen alder fekk eigen hage, var det ei djup og ekte glede for meg å gå rundt og sende ugrasa ut av livet.

Eg hadde mykje å hemne.

Andreas Skartveit

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Ukrut forgår ikkje så lett, seier vi om dei som er strie og toler mykje utan å bukke under, anten det er menneske, dyr eller vokstrar.

Då snakkar vi dansk, utan å vite det. Ukrudt er det danske ordet for ugras.

For oss som har vakse opp på norske gardar, er ugraset ein uomgjengeleg del av barndommen. Ugraset var den uslitelege fienden, frå vår til haust. Det tok lyset, vatnet, næringa og voksterplassen frå matplantane våre, som rotfrukter, kål og poteter.

Rotfruktene vart sådde så tidleg det var forsvarleg. For tidleg såing kunne medføre mykje frøstokk i kålrotåkeren.

Når frøa vel hadde spirt, måtte vi krype langs dei spirte frøa og tynne ut. Alt som hadde spirt, kunne ikkje vere med vidare. Då vart det for trongt for alle.

Og så starta sommarens krig mot ugraset, som melde seg straks sola byrja å varme. Ein del ugras, som vassarve, var greie å ha med å gjere. Når vi hadde rive dei opp med rot, la dei seg ned på bakken for å døy.

Andre var verre. Verst var kveka, det mest brysame åkerugraset i vårt land, seier leksikonet.

Nede i jorda har kveka lange krypande jordstenglar. Desse spreier seg under bakken og legg nytt land under seg. Frå desse stenglane skyt det opp små grøne skot som etter kvart blir til store frodige grasdottar. Desse grasdottane skal inn i fotosyntesen. Dei skal bruke klorofyllet sitt til å lage næring av sol og vatn, slik andre plantar gjer.

Denne næringa blir så send frå blada ned i jordstenglane nede i bakken, der ho held kveka med energi til spreiingsarbeidet. Krigen mot kveka kravde godt slipte ugrasgrev og tolmod.

Når dei små grøne kvekeskota stakk opp, var vi der ustoppeleg med skarpe grev og grov dei opp. Dermed vart det ingen grasdott som kunne forsyne jordstenglane med den næringa som var nødvendig for å gjere spreiingsarbeidet sitt. Og jordstenglane svalt i hel og vart til rotnande planterestar som gav god matjord.

Med grev og tolmod hadde vi nedkjempa det mektigaste ugraset. Jorda var kvekefri.

Eit anna seigt ugras var høymola. Ho voks i enga, der ho raga høgt over graset og stod og lyste som eit fyrtårn ved kysten.

Høymola i enga var godt synleg. Ho fortalde om vanstyre på garden og var til skam for bonden.

Her nytta det ikkje med tolmod. Rå makt måtte til.

Før slåmaskinen kom, gjekk vi gjennom enga og drog opp kva einaste høymole med stilk og røter. Så samla vi dei og la dei ein avsides stad der dei kunne liggje og rotne i ro og fred.

Om dei kom inn i låven med tørrhøyet, ville frøet bli med gjennom kumagen til kumøkka og dukke opp som ny høymole neste sommar.

Då eg i vaksen alder fekk eigen hage, var det ei djup og ekte glede for meg å gå rundt og sende ugrasa ut av livet.

Eg hadde mykje å hemne.

Andreas Skartveit

Emneknaggar

Fleire artiklar

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
HumorFeature
May Linn Clement

Klagemodus

Kor lite skal til for at eg seier frå eller klagar?

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn
Per Anders Todal

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Foto: Vidar Ruud / NTB

HelseSamfunn
PernilleGrøndal

Avfeiar abortkritikk frå KrF

– Det kvinner treng, er rettleiing og oppfølging, ikkje å møte i nemnd, seier Kamzy Gunaratnam (Ap).

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh
Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis