Bok

Deng Xiaoping frå Melhus

Ein postmoderne kommunist rekrutterer døde sosialdemokratar.

Martin Tranmæl (1879–1967) var ein sentral politikar i Det Norske Arbeidarparti og i Landsorganisasjonen. Her fotografert i 1959.
Martin Tranmæl (1879–1967) var ein sentral politikar i Det Norske Arbeidarparti og i Landsorganisasjonen. Her fotografert i 1959.
Publisert

Mímir Kristjánsson er ein 34 år gamal islandsk-norsk journalist (tidlegare Klassekampen), politikar (Raudt), og kjendis (Farmen) som høyrer heime på venstresida, og i alle fall ikkje på latsida: Sidan 2011 har han gjeve ut åtte bøker, om eg ikkje har rota i teljinga. Desse handlar om folk han ikkje likar: rikingar som Stray Spetalen. Men mest om folk han likar: faren, mora, Lenin, Gerhardsen og no Tranmæl.

Partiet hans, Raudt, som etter mykje debatt har stadfesta at det er eit kommunistisk parti, har røtene sine, via Raud Valallianse, i AKP (m-l). Men Mímir, for å bruka islandsk namneskikk, liknar ikkje på føregjengarane frå tidleg 70-tal, som var ei form for robotar med installert framandt språk og program. Mímir er snarare ein postmoderne kommunist, eller sosialist, som altså ikkje er slave av ei stor forteljing, men kan gå fritt inn og ut av små forteljingar.

Tur–retur Komintern

Boka inneheld fire delar: først ein kort biografi om Tranmæl fram til han vert eitt med Arbeidarpartiet utover 1920-talet. Der lærer vi om korleis Tranmæl først er ein aksjonsorientert syndikalist som trugar med ekstra dynamitt i sprengingshola og leier den radikale fagopposisjonen som får partiet inn i Komintern, men som òg får partiet ut av Komintern for å få nasjonalt sjølvstende frå Moskvatesane.

Her får vi illustrert noko av «Tranmæls metode». Medan dei gamle AKP-arane dyrka den ideologiske Mao, framstiller Mímir Tranmæl som om han skulle vera ein norsk Deng Xiaoping, ein revolusjonær som vart pragmatikar med stor makt sjølv om han var utan formelle verv. Og som sa at det spelar inga rolle kva farge katten har, så lenge han fangar mus. «Tranmæl behersket kunsten å skifte mening uten å innrømme feil. Når standpunktene skiftet, var det alltid fordi tidene skiftet, aldri fordi han hadde kommet på bedre tanker.»

Og «musene» for Tranmæl var altså ytre høgre i mellomkrigstida. For å få fram kva dette ytre høgre var, gjev Mímir, som amatørhistorikar, i andre del, ei historisk framstilling av perioden: «Mitt ærend har ikke vært å bringe fram ny historisk innsikt, men å popularisere og politisere stoffet på en måte som gjør det mulig å bruke i de krevende debattene som arbeiderbevegelsen står overfor i dag.»

Digital tilgang – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.


Eller kjøp eit anna abonnement