JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

UtanriksSamfunn

Russisk innblanding uroar før EU-valet

Kreml ønskjer å så splid over heile Europa før EU-parlaments­valet i juni med ei blanding av gamle og nye knep.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
7951
20240405
7951
20240405

Samandrag

Oppsummeringa er laga av AI-vertkøyet ChatGTP

Vis mer
Vis mindre

EU

redaksjonen@dagogtid.no

Europaparlamentet åtvara i februar om at Russland prøvde å så splid over heile Europa: «Representantar er rasande over at Russland har funne utvegar for å yte omfattande finansiering til politiske parti, politikarar, embetsfolk og rørsler i fleire demokratiske land for å blande seg inn i og få innverknad på demokratiske prosessar.»

– Tidlegare viste Kreml lite interesse for EU-valet. I år er det annleis, seier Anton Sjekhovtsov, ein ukrainsk statsvitar basert i Wien med inngåande kjennskap til samrøret mellom den ytterleggåande høgrefløya i Europa og Russland.

Han har skrive fleire bøker om temaet og er grunnleggjaren av Senteret for demokratisk integritet, ein ikkje-statleg organisasjon som overvaker og analyserer påverknad frå autoritære regime i Europa.

– Russland vil bruke EU-valet som ein slags prøveballong for å sjå korleis strategiane og taktikkane deira vil fungere i val generelt, seier han til Investigate Europe.

– Hovudmålet vil vere å undergrave politisk og folkeleg støtte til Ukraina så mykje som mogleg. Dei vil mest truleg bruke skremmetaktikkar og seie at folk eller politikarar som hjelper Ukraina, dreg europeiske land inn i ein krig med Russland, seier Sjekhovtsov.

Tyskland, som saman med USA er det viktigaste landet for Ukrainas forsvarskamp, er eit prioritert mål for Russlands hybridåtak, i tillegg til Frankrike og Italia.

– Dette er dei økonomiske drivarane i heile EU. Og politisk er det desse landa som har den sterkaste røysta i unionen, seier Sjekhovtsov.

«Ein stor prorussisk desinformasjonskampanje vart òg avdekt i Tyskland i januar.»

Innblanding i Brussel

Det er mykje uro kring Kremls innblanding i Brussel. I januar hevda den russiske gravenettstaden The Insider at den latviske EU-representanten Tatjana Ždanoka i årevis har arbeidd for FSB, Russlands tryggingsteneste. Dette gjeld andre òg, i tillegg til Ždanoka, seier Europaparlamentet, som hevdar at fleire ikkje namngjevne representantar «med vitende og vilje tener Russlands interesser».

Analytikarar åtvarar om at valet kan resultere i at representantar som ikkje støttar hjelp til Ukraina, eller som til og med er prorussiske, spesielt frå partia i den høgreorienterte gruppa Identitet og demokrati, får plass i parlamentet.

Det tyske partiet Alternativ for Tyskland (AfD) på ytre høgrefløy, som for tida har ni medlemmer i Europaparlamentet, meiner Europa må gjenoppta politisk samarbeid med Russland for å sikre fred og velstand. Påstandane om at partiet har bindingar til Moskva, vart nyleg styrkte. Der Spiegel og The Insider har skrive at ein medhjelpar til eit AfD-medlem i det tyske parlamentet hadde kontakt med ein oberst i FSB om å motta «finansiell støtte» til partiets søksmål mot våpenleveransar til Ukraina.

Om parti som AfD og det nederlandske Fridomspartiet (PVV), som også har fått kritikk for bindingar til Russland, lykkast i juni, kan dei påverke ordskiftet fram mot nasjonale val og «potensielt endre diskursen vekk» frå støtte til Ukraina, heiter det i ein nyleg analyse i Marshallfondet, ein tysk-amerikansk tenketank delvis finansiert av EU.

Samstundes etterforskar franske styresmakter Jean-Luc Schaffhauser, ein tidlegare europaparlamentsmedlem frå ytre høgre-partiet Nasjonal Front, for påstandar om at han leidde ein kampanje for å fremje russiske interesser før vala. Schaffhauser har langvarige bindingar til Russland og organiserte to lån for Marine Le Pens Nasjonal Front-parti, inkludert eit på 9,4 millionar euro frå ein russisk bank i 2014.

Ei undersøking av det franske parlament i fjor slo fast at Le Pens parti hadde fungert som ein «kommunikasjonskanal» for Russland, som sjølv «utførte ein langvarig desinformasjonskampanje i landet vårt».

Desinformasjon

Å spreie desinformasjon er eit viktig verktøy for å påverke valet. Franske forskarar oppdaga nyleg 193 nettsider som spreidde falske påstandar for å rettferdiggjere den russiske invasjonen av Ukraina og kritisere Vesten. Ein stor prorussisk desinformasjonskampanje vart òg avdekt i Tyskland i januar. Ein analyse fann at om lag ein million tweets vart sende frå 50.000 falske kontoar over ein periode på fire veker for å kritisere den tyske regjeringa si støtte til Ukraina.

I året etter invasjonen nådde russisk desinformasjon om EU minst 165 millionar menneske på sosiale medium-plattformer, ifølgje ein rapport om EU Digital Services Act. Dette talet auka ytterlegare i første halvår av 2023, etter at Twitter/X oppheva tryggleiksreglementet sitt.

Meta seier dei har oppretta målretta team i Europa som skal motarbeide desinformasjon på Facebook og Instagram rundt valet.

Ei Eurobarometer-undersøking i desember fann at 78 prosent av europearane oppfattar Russland som ein trussel mot EUs tryggleik. EUs toppdiplomat Josep Borrell slo alarm i januar om innblanding på nettet.

– Dette er ikkje ei bombe som kan drepe deg, men ei gift som kan kolonisere tankane dine. Vi har ikkje råd til å la vondsinna utanlandske aktørar manipulere meiningane til borgarane våre og så splid og hat i hjartet av demokratia våre, sa Margaritis Schinas, ein visepresident i Europakommisjonen, på tryggingskonferansen i München i februar.

Meiningar blir ikkje berre manipulerte i politiske krinsar. I Italia, der statsminister Giorgia Meloni har ei sterk pro-Ukraina haldning, ser ein russisk innverknad i meir subtile former. Det eksisterer no eit nettverk av «russisk-italienske vennskapsforeiningar», ifølgje ei nyleg undersøking av Financial Times.

Ultrakonservativt

Russiske pengar pressar òg fram ultrakonservative agendaer. HazteOir, ein radikal katolsk organisasjon i Spania, og påverknadsgruppa deira, CitizenGo, som er kjend for anti-LHBT og antifeministiske synspunkt, har fått finansiering frå russiske oligarkar.

I Portugal finst det ingen konkrete bevis for organisert påverknad på offentlege institusjonar eller politiske parti. Men i løpet av dei siste åra har Russkij mir-stiftinga, som offisielt fremjar russisk kultur gjennom eit globalt nettverk av institusjonar, blitt meir framståande.

Denne statlege stiftinga, som EU har kritisert for å fremje «propaganda for Kreml og mot Ukraina», har opna studiesenter ved tre portugisiske universitet. Dei samarbeider også med fleire ikkje-statlege organisasjonar over heile landet.

Døme på påstått russisk innverknad finst i ulike former over heile Europa. Eit slåande tilfelle dukka opp i Polen i dagane etter den russiske invasjonen i Ukraina. Den 28. februar 2022 vart Pablo González, ein journalist for den spanske avisa Publico, arrestert i byen Przemyśl nær den ukrainske grensa.

Polske styresmakter meiner González er ein GRU-agent som Russland har sendt til Europa, mellom anna for å spionere på Zjanna Nemtsova, dottera til den drepne russiske opposisjonsleiaren Boris Nemtsov. Nemtsova, medgrunnleggjar av Nemtsov-stiftinga, og González vart venner, og stiftinga inviterte han til arrangementa sine. Styresmaktene hevdar dei har funne meldingar på datamaskinene hans som viser at han har sendt over informasjon til GRU.

«Eg trur eg klarte å så frø av tvil blant euro-atlantistar», skal han ha skrive til GRU om ein konferanse han deltok på.

Saka til González, som har russisk og spansk pass, er svært kontroversiell. I to år har han vore varetektsfengsla i Polen. Reporterar utan grenser og andre organisasjonar arbeider for å få han lauslaten. Den spanske regjeringa oppmoda i februar dei polske kollegaene sine til «ein gong for alle» å leggje fram bevisa dei hadde for at han dreiv med spionasje. Polske styresmakter nektar å kommentere, men ei kjelde i regjeringa har fortalt til Investigate Europe

at bevisa mot González er sterke.

Amund Trellevik arbeider i Investegate Europe, eit sjølvstyrt, uavhengig internasjonalt journalistkooperativ.

Fleire artiklar

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk
I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk

Teikning: May Linn Clement

Ordskifte
Halvor Tjønn

Å forveksla aggressor med forsvarar

«Etter at Putin kom til makta hausten 1999, har Russland ført ei heil rad med krigar.»

Den nyfødde kalven.

Den nyfødde kalven.

Foto: Hilde Lussand Selheim

Samfunn
Svein Gjerdåker

Ei ny Ameline er fødd

Vårsøg – også kalla Tripso sidan ho var så skvetten som ung, spissa øyro for ingenting og trippa med beina inn og ut av fjøset – fekk ein ny kalv natt til 13. mai.

Emma (Fanny L. Bornedal) arbeider som nattevakt ved rettsmedisinsk institutt, der foreldra i si tid vart utsette for drapsforsøk.

Emma (Fanny L. Bornedal) arbeider som nattevakt ved rettsmedisinsk institutt, der foreldra i si tid vart utsette for drapsforsøk.

Foto: Another World Entertainment

FilmMeldingar
Brit Aksnes

Skrekkeleg skuffande

Likte du Nattevakten, kjem du ikkje til å elska Nattevakten: Demoner går i arv, dersom det var det du håpte på.

Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Foto: Stian Lysberg Solum / NTB

HelseSamfunn

Kven bør få tilbod om mammografi?

Norske kvinner får eit heilt anna råd enn svenske
og amerikanske.

Christiane Jordheim Larsen
Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Brystkreft er den vanlegaste kreftforma blant norske kvinner. Biletet er frå Rosa sløyfe-aksjonen mot brystkreft, arrangert av Den norske Kreftforeningen.

Foto: Stian Lysberg Solum / NTB

HelseSamfunn

Kven bør få tilbod om mammografi?

Norske kvinner får eit heilt anna råd enn svenske
og amerikanske.

Christiane Jordheim Larsen

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis