JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

LitteraturKultur

«Lausunge» og stjerneforfattar

Dotterdottera minnest Johan Bojer.

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Forfattaren Johan Bojer levde frå 1872 til 1959.

Forfattaren Johan Bojer levde frå 1872 til 1959.

Foto: Nynorsk kultursenter / Digitalt museum

Forfattaren Johan Bojer levde frå 1872 til 1959.

Forfattaren Johan Bojer levde frå 1872 til 1959.

Foto: Nynorsk kultursenter / Digitalt museum

3429
20221125
3429
20221125

Litteratur

bent.kvalvik@nb.no

Eit av kulturjubilea i 2022 vedgår den mangslungne forfattaren Johan Bojer. Det er 150 år sidan han kom til verda, under tronge kår, sett bort gardimellom av ei stakkars ugift ungjente som hadde kome «i uløkka». Men livet stelte etter kvart betre med han. I førre veka heldt dotterdotter hans, Anne Joronn Sætre, eit foredrag om bestefar sin på Asker Museum. Det var òg i «kunstnardalen» i Asker Bojer fann sin lengstvarande heim.

– Endå eg hadde bestefar heilt til eg var vaksen, er det helst i ettertid eg har vorte kjend med han, paradoksalt nok, seier Anne Joronn i dag.

– Det er rart no å tenkje på kor langt han nådde fram. Han fekk ingen lett start. Han måtte arbeide frå han var fem–seks år gamal, og den tidlegaste skulegangen var så som så. Men han hadde ei fostermor, mor Randi, som kunne fortelje om draugar og tussar og troll, som ho trudde på sjølv. Av henne var det han lærte forteljingsmagien.

Etter at den biologiske mora var død, kom faren inn i biletet med stønad, og så rakk Johan både amtsskulen og underoffiserskulen. Da vart litteraturinteressa tend for alvor.

– Så fekk han første jobben sin som betjent i eit handelsfirma i Trondheim. Då fekk han òg bli med på lofotfiske, og det gav sterke inntrykk som seinare skulle inspirere han i skrivinga.

– Forfattardebuten kom tidleg?

– Ja, han fekk ut første boka da han var 21 år, men det tok tid før merksemda skaut fart. Etter at faren døydde, fekk han ein del pengar mellom hendene, men det var først etter at han trefte kona si, Ellen, at livet hans kom på skjener. Dei fekk reist ein del i utlandet, og Bojer fekk knytt kontakt med fleire samtidige norske diktarar.

– Journalist vart han òg?

– Han vikarierte som teatermeldar i Aftenposten, og under første verdskrigen vart han sendt til Paris som korrespondent. Heime derifrå drog han på foredragsturnear og fortalde om krigstilhøva. I denne tida var det òg han kjøpte tomt på Hvalstad og blei askerbøring.

Med det var i 1921 det store internasjonale gjennombrotet kom.

– Han hadde vore «heime» i Rissa, der han var kvar sumar så sant han var i Noreg. Inspirert av det skreiv han Den siste viking, skildringa av det beinharde fiskarlivet, som vert lesen over heile Europa og i Amerika. Der la han det store gullegget og fekk signert ein verkeleg klassikar.

– Er den boka din favoritt òg?

– Eg kjem stadig attende til Den siste viking, les litt her og der og opplever gjensynsglede. Men nett no er eg mest oppteken av Fangen som sang frå 1913, som er ei forteljing om identitet. Den frykta kritikaren Carl Nærup slakta den boka, men det var høgst ufortent. Bestefar skreiv jo 40 verk på nærare 60 år, og alt blei ikkje like bra.

Ho meiner det framleis er imponerande kor vidfemnande han var.

– Nokon særskild sjanger trur eg ikkje han eigna seg til. Han var nok mest oppteken av å fortelje ei historie. Forresten, kjem du frå Dag og Tid, sa du? Den har eg abonnert på i alle år, men det trur eg ikkje bestefar ville gjort. Vel blei han god til å skrive på Rissa-dialekt, men han stod faktisk i Riksmålsforbundet. Mot slutten blei han samnorsktilhengar.

– Han vart ein gamal mann, trass i ujamn helse?

– Det vart han. I siste fasen er det eit fyndord som lever etter han: «Den som spiser, drikker og røker lite og danser meget, særlig med vakre kvinner, han har utsikt til å leve meget lenge.»

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Litteratur

bent.kvalvik@nb.no

Eit av kulturjubilea i 2022 vedgår den mangslungne forfattaren Johan Bojer. Det er 150 år sidan han kom til verda, under tronge kår, sett bort gardimellom av ei stakkars ugift ungjente som hadde kome «i uløkka». Men livet stelte etter kvart betre med han. I førre veka heldt dotterdotter hans, Anne Joronn Sætre, eit foredrag om bestefar sin på Asker Museum. Det var òg i «kunstnardalen» i Asker Bojer fann sin lengstvarande heim.

– Endå eg hadde bestefar heilt til eg var vaksen, er det helst i ettertid eg har vorte kjend med han, paradoksalt nok, seier Anne Joronn i dag.

– Det er rart no å tenkje på kor langt han nådde fram. Han fekk ingen lett start. Han måtte arbeide frå han var fem–seks år gamal, og den tidlegaste skulegangen var så som så. Men han hadde ei fostermor, mor Randi, som kunne fortelje om draugar og tussar og troll, som ho trudde på sjølv. Av henne var det han lærte forteljingsmagien.

Etter at den biologiske mora var død, kom faren inn i biletet med stønad, og så rakk Johan både amtsskulen og underoffiserskulen. Da vart litteraturinteressa tend for alvor.

– Så fekk han første jobben sin som betjent i eit handelsfirma i Trondheim. Då fekk han òg bli med på lofotfiske, og det gav sterke inntrykk som seinare skulle inspirere han i skrivinga.

– Forfattardebuten kom tidleg?

– Ja, han fekk ut første boka da han var 21 år, men det tok tid før merksemda skaut fart. Etter at faren døydde, fekk han ein del pengar mellom hendene, men det var først etter at han trefte kona si, Ellen, at livet hans kom på skjener. Dei fekk reist ein del i utlandet, og Bojer fekk knytt kontakt med fleire samtidige norske diktarar.

– Journalist vart han òg?

– Han vikarierte som teatermeldar i Aftenposten, og under første verdskrigen vart han sendt til Paris som korrespondent. Heime derifrå drog han på foredragsturnear og fortalde om krigstilhøva. I denne tida var det òg han kjøpte tomt på Hvalstad og blei askerbøring.

Med det var i 1921 det store internasjonale gjennombrotet kom.

– Han hadde vore «heime» i Rissa, der han var kvar sumar så sant han var i Noreg. Inspirert av det skreiv han Den siste viking, skildringa av det beinharde fiskarlivet, som vert lesen over heile Europa og i Amerika. Der la han det store gullegget og fekk signert ein verkeleg klassikar.

– Er den boka din favoritt òg?

– Eg kjem stadig attende til Den siste viking, les litt her og der og opplever gjensynsglede. Men nett no er eg mest oppteken av Fangen som sang frå 1913, som er ei forteljing om identitet. Den frykta kritikaren Carl Nærup slakta den boka, men det var høgst ufortent. Bestefar skreiv jo 40 verk på nærare 60 år, og alt blei ikkje like bra.

Ho meiner det framleis er imponerande kor vidfemnande han var.

– Nokon særskild sjanger trur eg ikkje han eigna seg til. Han var nok mest oppteken av å fortelje ei historie. Forresten, kjem du frå Dag og Tid, sa du? Den har eg abonnert på i alle år, men det trur eg ikkje bestefar ville gjort. Vel blei han god til å skrive på Rissa-dialekt, men han stod faktisk i Riksmålsforbundet. Mot slutten blei han samnorsktilhengar.

– Han vart ein gamal mann, trass i ujamn helse?

– Det vart han. I siste fasen er det eit fyndord som lever etter han: «Den som spiser, drikker og røker lite og danser meget, særlig med vakre kvinner, han har utsikt til å leve meget lenge.»

Emneknaggar

Fleire artiklar

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen
Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen

Foto: Terje Pedersen / NTB

Ordskifte
Gunhild AlvikNyborg

FHI svikter sitt samfunnsoppdrag

«Det er svært viktig at FHI er tydelig overfor publikum på at de ikke jobber med årsaken til long covid.»

Teikning: May Linn Clement

Ordskifte
Halvor Tjønn

Å forveksla aggressor med forsvarar

«Etter at Putin kom til makta hausten 1999, har Russland ført ei heil rad med krigar.»

Den nyfødde kalven.

Den nyfødde kalven.

Foto: Hilde Lussand Selheim

Samfunn
Svein Gjerdåker

Ei ny Ameline er fødd

Vårsøg – også kalla Tripso sidan ho var så skvetten som ung, spissa øyro for ingenting og trippa med beina inn og ut av fjøset – fekk ein ny kalv natt til 13. mai.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk
I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis