JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Kjærleik og hor

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2364
20240119
2364
20240119

Kjære vene, kva er tanken bak tittelen denne veka? Å fanga merksemda til lesaren? Ja, men aller mest har det med etymologi å gjera. Kjær og hor er runne av same rota. Me har lett for å tenkja på kjærleik som noko høgt og vent og hor som noko lågt og stygt, men dei to sakene er radt ikkje so ulike likevel.

Den sams rota til kjær og hor er indoeuropeisk og tyder ‘tykkja om, attrå, ynskja’. Av same rota kjem sanskrit kámah (‘kjærleik, ynske’), som me finn att i tittelen på ei kjend lærebok i kjærleikskunst: Kamasutra. (Sistelekken sutra kjem av eit ord som tyder ‘tråd’. Det heng i hop med vårt sy. Sutra er nytta som nemning for hinduistiske og buddhistiske lærebøker og kan då tolkast som ‘snor av reglar, leietråd’.)

Andre ord i denne ætta er engelsk caress (‘kjærteikn’), cherish (‘setja høgt; verna om’) og charity (‘nestekjærleik, milde, velgjerd’, jf. latin caritas ‘høg pris; dyrtid; kjærleik; velgjerd’). Her finn me òg det latinske adjektivet carus (‘kostesam; elska, avhalden’). Det hadde forma ker i gamalfransk (i dag: cher). Ordet vart tidleg lånt inn i germansk og fekk forma kærr i norrønt, som seinare vart kjær.

Verbet kjæra (‘klaga, anka’, jf. påkjæra, kjæremål) høyrer ikkje til her. Både det og engelsk care (‘sorg; omhug, stell’) heng i hop med eit germansk ord for ‘sorg’. Kva med forkjært? Nei, det kjem frå lågtysk vorkeren (‘venda, vrida på’) og har grunntydinga ‘vend i galen lei’. Elles er det vanleg å kjæla med kjærasten, men kjæla og kjælen kan ha med kald å gjera: Ein tenkjer seg at den kjælne er frostal og kjensleg og treng omsut og kos.

Det kjende og kjære ordet kjærleik finn me alt i norrønt: kærleikr (og kærleiki). Me ser lett at svensk kärlek svarar til vårt kjærleik, men kva er greia med kjærlighet? Til grunn ligg truleg gamaldansk kærlek, som opplagt er same ordet som kjærleik og kärlek. Med tida vart kærlek til kærlegh, og so vart det kærlig. Dimed fall ordet saman med adjektivet kærlig.

Ein kan laga substantiv av adjektiv gjennom å skøyta på etterfestet het (dansk hed), og vips, slik vart det kjærlighet. Men kjære folk, kva med ordtaka? Samansetjingane? Er det sant at kjærleik gjer blind? Tyder nidkjær at ein er glad i nid? Og kvifor er det inga kjære mor? Det vert eit kjærkome framhald neste veke.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Kjære vene, kva er tanken bak tittelen denne veka? Å fanga merksemda til lesaren? Ja, men aller mest har det med etymologi å gjera. Kjær og hor er runne av same rota. Me har lett for å tenkja på kjærleik som noko høgt og vent og hor som noko lågt og stygt, men dei to sakene er radt ikkje so ulike likevel.

Den sams rota til kjær og hor er indoeuropeisk og tyder ‘tykkja om, attrå, ynskja’. Av same rota kjem sanskrit kámah (‘kjærleik, ynske’), som me finn att i tittelen på ei kjend lærebok i kjærleikskunst: Kamasutra. (Sistelekken sutra kjem av eit ord som tyder ‘tråd’. Det heng i hop med vårt sy. Sutra er nytta som nemning for hinduistiske og buddhistiske lærebøker og kan då tolkast som ‘snor av reglar, leietråd’.)

Andre ord i denne ætta er engelsk caress (‘kjærteikn’), cherish (‘setja høgt; verna om’) og charity (‘nestekjærleik, milde, velgjerd’, jf. latin caritas ‘høg pris; dyrtid; kjærleik; velgjerd’). Her finn me òg det latinske adjektivet carus (‘kostesam; elska, avhalden’). Det hadde forma ker i gamalfransk (i dag: cher). Ordet vart tidleg lånt inn i germansk og fekk forma kærr i norrønt, som seinare vart kjær.

Verbet kjæra (‘klaga, anka’, jf. påkjæra, kjæremål) høyrer ikkje til her. Både det og engelsk care (‘sorg; omhug, stell’) heng i hop med eit germansk ord for ‘sorg’. Kva med forkjært? Nei, det kjem frå lågtysk vorkeren (‘venda, vrida på’) og har grunntydinga ‘vend i galen lei’. Elles er det vanleg å kjæla med kjærasten, men kjæla og kjælen kan ha med kald å gjera: Ein tenkjer seg at den kjælne er frostal og kjensleg og treng omsut og kos.

Det kjende og kjære ordet kjærleik finn me alt i norrønt: kærleikr (og kærleiki). Me ser lett at svensk kärlek svarar til vårt kjærleik, men kva er greia med kjærlighet? Til grunn ligg truleg gamaldansk kærlek, som opplagt er same ordet som kjærleik og kärlek. Med tida vart kærlek til kærlegh, og so vart det kærlig. Dimed fall ordet saman med adjektivet kærlig.

Ein kan laga substantiv av adjektiv gjennom å skøyta på etterfestet het (dansk hed), og vips, slik vart det kjærlighet. Men kjære folk, kva med ordtaka? Samansetjingane? Er det sant at kjærleik gjer blind? Tyder nidkjær at ein er glad i nid? Og kvifor er det inga kjære mor? Det vert eit kjærkome framhald neste veke.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen
Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen

Foto: Terje Pedersen / NTB

Ordskifte
Gunhild AlvikNyborg

FHI svikter sitt samfunnsoppdrag

«Det er svært viktig at FHI er tydelig overfor publikum på at de ikke jobber med årsaken til long covid.»

Teikning: May Linn Clement

Ordskifte
Halvor Tjønn

Å forveksla aggressor med forsvarar

«Etter at Putin kom til makta hausten 1999, har Russland ført ei heil rad med krigar.»

Den nyfødde kalven.

Den nyfødde kalven.

Foto: Hilde Lussand Selheim

Samfunn
Svein Gjerdåker

Ei ny Ameline er fødd

Vårsøg – også kalla Tripso sidan ho var så skvetten som ung, spissa øyro for ingenting og trippa med beina inn og ut av fjøset – fekk ein ny kalv natt til 13. mai.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk
I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis