JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

Ord om språkKunnskap

Løn som fortent

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
2360
20231215
2360
20231215

«Lita løn og tung teneste høver ille i hop», seier ordtaket. Likevel ser me gong på gong at trottuge arbeidsfolk vert lønte dårleg. Dei slit helsa av seg for luseløn eller svelteløn, medan andre sit i sokkeleisten på eit lunt kontor og får toppløn for å meina ting. Lønsslavane må vera tøffare i lønsforhandlingane, kunne me ha sagt. Men mange har røynt at det ikkje løner seg å stilla krav og stå på sitt.

Sameleis har mange fått sanna at «utakk er verdas løn». Eller med bokstavrim: «D’er vantakk som verda løner med.» Stundom hjelper det ikkje med takk heller, for me kan ikkje setja takka inn på lønskontoen og kjøpa mat og greia rekningane med henne. Me nyttar jamnast løn om pengar, same kor mykje eller lite me får i løningsposen. Har det støtt vore slik?

Mykje tyder på at løn (norr. laun) opphavleg viste til noko ein får eller vinn ved særskilde høve, til dømes i krig, tevling eller jakt. Me har framleis løner som liknar på det, til dømes finnarløna. Det er ei påskjøning for ein dåd snarare enn betaling for utført arbeid. Bokmålsorda belønne og belønning er vel litt i same gata?

Kva tid me tok til å nytta løn om meir eller mindre regelfast godtgjersle for arbeid, er ikkje godt å seia. Trenamnet løn (el. lønn) og bokmålsordlaget «i lønn» (‘i det løynde’) heng ikkje i hop med løn, jamvel om det radt er lønsamt å fella lønetre «i lønn».

Det å vita at ein får løn for strevet, gjev kveik i seg sjølv: «Von om løn gjer verket lett.» Mange ungdomar hjelper meir til heime når dei vaksne lokkar med vekeløn. Kan henda er syskenflokken oppteken av at lønssystemet skal vera rettvist, med lik løn for likt arbeid. Det er mykje merksemd og strid om lønsvilkår elles òg. Dei store ordskifta om diktarløn og æresløn ligg kan henda attom oss, men folk har sterke meiningar om borgarløn, etterløn, sjukeløn og lønsoppgjeret.

Ein kan verta reint hovudgalen av det store omgrepsapparatet for løn, med akkordløner, grunnløner, timeløner, lønsnemnder, lønssteg, lønsstogg og ikkje minst lønsglidingar. Det me kan vera samde om, er at det er keitt å måtta leggja ned ei verksemd på grunn av dårleg lønsemd, og gildt å få lønspålegg eller lønsopprykk. Då kan løningspilsen verta ekstra triveleg, men det er framleis ein god regel å ikkje drikka opp løna.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

«Lita løn og tung teneste høver ille i hop», seier ordtaket. Likevel ser me gong på gong at trottuge arbeidsfolk vert lønte dårleg. Dei slit helsa av seg for luseløn eller svelteløn, medan andre sit i sokkeleisten på eit lunt kontor og får toppløn for å meina ting. Lønsslavane må vera tøffare i lønsforhandlingane, kunne me ha sagt. Men mange har røynt at det ikkje løner seg å stilla krav og stå på sitt.

Sameleis har mange fått sanna at «utakk er verdas løn». Eller med bokstavrim: «D’er vantakk som verda løner med.» Stundom hjelper det ikkje med takk heller, for me kan ikkje setja takka inn på lønskontoen og kjøpa mat og greia rekningane med henne. Me nyttar jamnast løn om pengar, same kor mykje eller lite me får i løningsposen. Har det støtt vore slik?

Mykje tyder på at løn (norr. laun) opphavleg viste til noko ein får eller vinn ved særskilde høve, til dømes i krig, tevling eller jakt. Me har framleis løner som liknar på det, til dømes finnarløna. Det er ei påskjøning for ein dåd snarare enn betaling for utført arbeid. Bokmålsorda belønne og belønning er vel litt i same gata?

Kva tid me tok til å nytta løn om meir eller mindre regelfast godtgjersle for arbeid, er ikkje godt å seia. Trenamnet løn (el. lønn) og bokmålsordlaget «i lønn» (‘i det løynde’) heng ikkje i hop med løn, jamvel om det radt er lønsamt å fella lønetre «i lønn».

Det å vita at ein får løn for strevet, gjev kveik i seg sjølv: «Von om løn gjer verket lett.» Mange ungdomar hjelper meir til heime når dei vaksne lokkar med vekeløn. Kan henda er syskenflokken oppteken av at lønssystemet skal vera rettvist, med lik løn for likt arbeid. Det er mykje merksemd og strid om lønsvilkår elles òg. Dei store ordskifta om diktarløn og æresløn ligg kan henda attom oss, men folk har sterke meiningar om borgarløn, etterløn, sjukeløn og lønsoppgjeret.

Ein kan verta reint hovudgalen av det store omgrepsapparatet for løn, med akkordløner, grunnløner, timeløner, lønsnemnder, lønssteg, lønsstogg og ikkje minst lønsglidingar. Det me kan vera samde om, er at det er keitt å måtta leggja ned ei verksemd på grunn av dårleg lønsemd, og gildt å få lønspålegg eller lønsopprykk. Då kan løningspilsen verta ekstra triveleg, men det er framleis ein god regel å ikkje drikka opp løna.

Kristin Fridtun

Kristin Fridtun er filolog og forfattar.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com

Emneknaggar

Fleire artiklar

Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
Kjønnsfilosof Judith Butler

Kjønnsfilosof Judith Butler

Foto: Elliott Verdier / The New York Times / NTB

EssaySamfunn

Feltnotat frå kulturkrigane

Kjønnsdebatten har innteke hovudscena i internasjonal politikk. På veg for å intervjue verdas mest innflytelsesrike kjønnsfilosof, Judith Butler, forsøker eg å orientere meg i ein raskt ekspanderande konflikt. 

Ida Lødemel Tvedt
HumorFeature
May Linn Clement

Klagemodus

Kor lite skal til for at eg seier frå eller klagar?

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Forsvarsminister Bjørn Arild Gram er på turné for å fortelje om langtidsmeldinga for Forsvaret. Her besøkjer han ubåten «KMN Utvær» i Bergen 10. april.

Foto: Paul S. Amundsen / NTB

ForsvarSamfunn
Per Anders Todal

Vil ruste opp ei lekk skute

Regjeringa lovar eit historisk forsvarsløft. I dag slit Forsvaret med å halde på mannskapet som alt er der.

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Khamzy Gunaratnam (Ap)

Foto: Vidar Ruud / NTB

HelseSamfunn
PernilleGrøndal

Avfeiar abortkritikk frå KrF

– Det kvinner treng, er rettleiing og oppfølging, ikkje å møte i nemnd, seier Kamzy Gunaratnam (Ap).

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh
Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Songlerka hekkar på bakken, langt frå skog. Biletet syner godt den vesle fjørtoppen som vert reist opp dersom fuglen opplever fare eller er opphissa.

Foto: Sveinung Lindaas

DyrFeature

I dirrande lerkeposisjon

Er det sant at songlerka «jublar høgt i sky»?

Naïd Mubalegh

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis