JavaScript is disabled in your web browser or browser is too old to support JavaScript. Today almost all web pages contain JavaScript, a scripting programming language that runs on visitor's web browser. It makes web pages functional for specific purposes and if disabled for some reason, the content or the functionality of the web page can be limited or unavailable.

Takk for at du vil dele artikkelen

Den du deler artikkelen med, kan lese og eventuelt lytte til heile artikkelen.
Det gjer vi for at fleire skal oppdage DAG OG TID.

Namnet ditt vert synleg for alle du deler artikkelen med.

KommentarSamfunn

«Visste du at vi held på å tillate bruk og omsetning av genmodifiserte organismar i Noreg?»

Kvar veke les vi inn utvalde artiklar, som abonnentane våre kan lytte til.
Lytt til artikkelen
Det er nærare eitt år sidan klima- og miljøminister Espen Barth Eide fekk rapporten frå leiaren i Genteknologiutvalet, Anna Wargelius, men er vi noko nærare å skjøne kva han handlar om?

Det er nærare eitt år sidan klima- og miljøminister Espen Barth Eide fekk rapporten frå leiaren i Genteknologiutvalet, Anna Wargelius, men er vi noko nærare å skjøne kva han handlar om?

Foto: Javad Parsa / NTB

Det er nærare eitt år sidan klima- og miljøminister Espen Barth Eide fekk rapporten frå leiaren i Genteknologiutvalet, Anna Wargelius, men er vi noko nærare å skjøne kva han handlar om?

Det er nærare eitt år sidan klima- og miljøminister Espen Barth Eide fekk rapporten frå leiaren i Genteknologiutvalet, Anna Wargelius, men er vi noko nærare å skjøne kva han handlar om?

Foto: Javad Parsa / NTB

4638
20240412
4638
20240412

Genteknologi

Fleire enn fagfolka må forstå dette før vi slepper det laus. 

Visste du at vi held på å tillate bruk og omsetning av genmodifiserte organismar i Noreg? Kanskje gjorde du det. NOU-en frå Genteknologiutvalet vart lagd fram i juni i fjor, og nett då fekk han litt merksemd – nokre kronikkar her og der og nokre avissaker og slikt. Men sidan har det vore stilt. Eller, mykje har skjedd i kulissane – NOU 2023: 18 Genteknologi i en berekraftig framtid har vore på høyring, og det har kome inn 263 høyringssvar.

Det er litt imponerande. NOU-en er 424 sider lang. Eg vert fyrst optimistisk av at han er utstyrt med eiga ordliste – men dett attende til jorda når «RdDM» er forklart som «RNA-avhengig DNA-metylering», utan at «metylering» er forklart vidare som eige oppslagsord.

Eg veit ikkje kva metylering er for noko, og eg trur ikkje eg er aleine. Gjer det meg – eller oss – for dumme til å uttale oss om ny genteknologilovgjeving? Eg håpar verkeleg ikkje det.

Vanlegvis skriv eg ikkje om problemstillingar eg ikkje skjønar. Denne veka gjer eg eit unntak. For kva som er mogleg og lurt og ikkje i genteknologien à la 2024, skjønar eg veldig lite av – og nett difor treng det å snakkast høgt om.

«Dersom det genteknologien kan gjere, er så likt det naturen kan gjere – er det då sikkert at vi treng den nye teknologien?»

Semje eller ikkje semje?

Ein ting skjønar eg likevel av NOU-en: at utvalet ikkje klarte å verte samde. Det vil seie, heilt utvalet meiner ei genteknologilov frå 1993 er meir enn moden for oppdatering – og at utviklinga har gjort genteknologi tryggare og betre enn det var. Men fleirtalet vil gå lenger i frisleppet av genteknologi enn mindretalet vil.

Det er altså ikkje semje blant fagfolka. Likevel: «Det er like bred faglig enighet om dette som at klimaendringene er menneskeskapte», skriv fleirtalsmedlemmane i eit innlegg i Nationen frå juni i fjor. Og med det set dei alle som kunne finne på å vere skeptiske, i bås med klimafornektarar – ein bås mange av oss ikkje har lyst til å vere i.

Klimaspørsmålet skil seg jo nettopp frå genteknologi ved at eg skjønar hovudprinsippa – fordi nokon har gjort det tilgjengeleg for meg: Eg skjønar samanhengen mellom CO2 og atmosfære og temperatur og vêr.

Eg skjønar ikkje kvifor det å endre på genetikken til planter som vi menneske og resten av økosystemet vårt er heilt avhengige av, er så uviktig at vi ikkje treng verken å spore, overvake eller merke slike produksjonsmetodar.

Dette er ei av endringane fleirtalet i Genteknologiutvalet går inn for: Veldig forenkla at genetiske endringar som er gjorde innanfor «genpoolen» til arten, ikkje skal følgjast opp etter at dei er godkjende. Igjen veldig forenkla grunngjev dei dette med at ei genetisk endring innanfor ein art liknar så mykje på tradisjonelt avlsarbeid at det eigentleg ikkje kan kallast genteknologi og difor ikkje treng den typen oppfølging.

Bevismakta

Kva om vi snur det på hovudet: dersom det dei kan gjere, er så likt det naturen kan gjere – er det då sikkert at vi treng den nye teknologien? Er det eigentleg forsvarar av tradisjonelle avlsmetodar som skal måtte bevise at genteknologi er skadeleg – eller er det genteknologien som burde bevise at det dei tilbyr, er naudsynt?

Eg har truleg nærare tusen fleire spørsmål: Korleis pregar det framstillinga at det nærast utelukkande er folk som jobbar i næringa, som er positive til frislepp? Kva med at utvalsleiaren sjølv har registrert fleire patentsøknader knytte til genetisk modifisert laks? Kvifor vert det i høyringssvara stadig vist til fagkompetanse som er kritisk, men som ikkje til stades i meldinga? (Som argument for genredigering hevdar utvalsfleirtalet at det til dømes kan fjerne tørròte som problem i potetdyrking. Den økologiske frødyrkaren Solhatt syner i sitt høyringssvar til den største potetsortutviklaren i Nederland, som uttaler at genteknologi er eit lite praktisk verkemiddel for dei.)

Forklaringar

Men viktigast – og vanskelegast – er likevel alle spørsmåla eg har knytt til sjølve teknologien. Genteknologi vil påverke oss alle. Då må vi, før vi tillèt det i nokon som helst grad, forvente eit språk og forklaringar vi alle kan henge med på – ikkje minst for å unngå å grave oss ned i konspirasjonsteoriar.

Kanskje er eg heilt for CRISPR og intern genflytting og oppdrettslaks som ikkje kan pare seg med villaks. Nett no er det vanskeleg å vite. Det er eit problem for meg – men det er næringa og fagfeltet sjølv som må løyse det.

Siri Helle er agronom, forfattar, journalist og fast skribent i
Dag og Tid.

Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding

Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.

Genteknologi

Fleire enn fagfolka må forstå dette før vi slepper det laus. 

Visste du at vi held på å tillate bruk og omsetning av genmodifiserte organismar i Noreg? Kanskje gjorde du det. NOU-en frå Genteknologiutvalet vart lagd fram i juni i fjor, og nett då fekk han litt merksemd – nokre kronikkar her og der og nokre avissaker og slikt. Men sidan har det vore stilt. Eller, mykje har skjedd i kulissane – NOU 2023: 18 Genteknologi i en berekraftig framtid har vore på høyring, og det har kome inn 263 høyringssvar.

Det er litt imponerande. NOU-en er 424 sider lang. Eg vert fyrst optimistisk av at han er utstyrt med eiga ordliste – men dett attende til jorda når «RdDM» er forklart som «RNA-avhengig DNA-metylering», utan at «metylering» er forklart vidare som eige oppslagsord.

Eg veit ikkje kva metylering er for noko, og eg trur ikkje eg er aleine. Gjer det meg – eller oss – for dumme til å uttale oss om ny genteknologilovgjeving? Eg håpar verkeleg ikkje det.

Vanlegvis skriv eg ikkje om problemstillingar eg ikkje skjønar. Denne veka gjer eg eit unntak. For kva som er mogleg og lurt og ikkje i genteknologien à la 2024, skjønar eg veldig lite av – og nett difor treng det å snakkast høgt om.

«Dersom det genteknologien kan gjere, er så likt det naturen kan gjere – er det då sikkert at vi treng den nye teknologien?»

Semje eller ikkje semje?

Ein ting skjønar eg likevel av NOU-en: at utvalet ikkje klarte å verte samde. Det vil seie, heilt utvalet meiner ei genteknologilov frå 1993 er meir enn moden for oppdatering – og at utviklinga har gjort genteknologi tryggare og betre enn det var. Men fleirtalet vil gå lenger i frisleppet av genteknologi enn mindretalet vil.

Det er altså ikkje semje blant fagfolka. Likevel: «Det er like bred faglig enighet om dette som at klimaendringene er menneskeskapte», skriv fleirtalsmedlemmane i eit innlegg i Nationen frå juni i fjor. Og med det set dei alle som kunne finne på å vere skeptiske, i bås med klimafornektarar – ein bås mange av oss ikkje har lyst til å vere i.

Klimaspørsmålet skil seg jo nettopp frå genteknologi ved at eg skjønar hovudprinsippa – fordi nokon har gjort det tilgjengeleg for meg: Eg skjønar samanhengen mellom CO2 og atmosfære og temperatur og vêr.

Eg skjønar ikkje kvifor det å endre på genetikken til planter som vi menneske og resten av økosystemet vårt er heilt avhengige av, er så uviktig at vi ikkje treng verken å spore, overvake eller merke slike produksjonsmetodar.

Dette er ei av endringane fleirtalet i Genteknologiutvalet går inn for: Veldig forenkla at genetiske endringar som er gjorde innanfor «genpoolen» til arten, ikkje skal følgjast opp etter at dei er godkjende. Igjen veldig forenkla grunngjev dei dette med at ei genetisk endring innanfor ein art liknar så mykje på tradisjonelt avlsarbeid at det eigentleg ikkje kan kallast genteknologi og difor ikkje treng den typen oppfølging.

Bevismakta

Kva om vi snur det på hovudet: dersom det dei kan gjere, er så likt det naturen kan gjere – er det då sikkert at vi treng den nye teknologien? Er det eigentleg forsvarar av tradisjonelle avlsmetodar som skal måtte bevise at genteknologi er skadeleg – eller er det genteknologien som burde bevise at det dei tilbyr, er naudsynt?

Eg har truleg nærare tusen fleire spørsmål: Korleis pregar det framstillinga at det nærast utelukkande er folk som jobbar i næringa, som er positive til frislepp? Kva med at utvalsleiaren sjølv har registrert fleire patentsøknader knytte til genetisk modifisert laks? Kvifor vert det i høyringssvara stadig vist til fagkompetanse som er kritisk, men som ikkje til stades i meldinga? (Som argument for genredigering hevdar utvalsfleirtalet at det til dømes kan fjerne tørròte som problem i potetdyrking. Den økologiske frødyrkaren Solhatt syner i sitt høyringssvar til den største potetsortutviklaren i Nederland, som uttaler at genteknologi er eit lite praktisk verkemiddel for dei.)

Forklaringar

Men viktigast – og vanskelegast – er likevel alle spørsmåla eg har knytt til sjølve teknologien. Genteknologi vil påverke oss alle. Då må vi, før vi tillèt det i nokon som helst grad, forvente eit språk og forklaringar vi alle kan henge med på – ikkje minst for å unngå å grave oss ned i konspirasjonsteoriar.

Kanskje er eg heilt for CRISPR og intern genflytting og oppdrettslaks som ikkje kan pare seg med villaks. Nett no er det vanskeleg å vite. Det er eit problem for meg – men det er næringa og fagfeltet sjølv som må løyse det.

Siri Helle er agronom, forfattar, journalist og fast skribent i
Dag og Tid.

Fleire artiklar

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen
Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Høgpatogen fugleinfluensa spreier seg stadig og har no råka mjølkekyr i USA.

Foto: Rodrigo Abd / AP / NTB

DyrFeature

Influensa-alarm

I mars i år blei det slått full smittealarm i USA. Fugleinfluensa er no funne i meir enn 40 mjølkekubesetningar frå ti ulike delstatar.

Arve Nilsen

Foto: Terje Pedersen / NTB

Ordskifte
Gunhild AlvikNyborg

FHI svikter sitt samfunnsoppdrag

«Det er svært viktig at FHI er tydelig overfor publikum på at de ikke jobber med årsaken til long covid.»

Teikning: May Linn Clement

Ordskifte
Halvor Tjønn

Å forveksla aggressor med forsvarar

«Etter at Putin kom til makta hausten 1999, har Russland ført ei heil rad med krigar.»

Den nyfødde kalven.

Den nyfødde kalven.

Foto: Hilde Lussand Selheim

Samfunn
Svein Gjerdåker

Ei ny Ameline er fødd

Vårsøg – også kalla Tripso sidan ho var så skvetten som ung, spissa øyro for ingenting og trippa med beina inn og ut av fjøset – fekk ein ny kalv natt til 13. mai.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk
I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

I framgrunnen står skulpturen «Le Combattant» (1961) av Sonja Ferlov Mancoba, bronse.

KunstMeldingar

Tungvektar med oppsikts­vekkande manglar

Kunstsilo trona mot blå himmel i Kristiansand på opningsdagen, laurdag 11. mai 2024. Vegen frå idé til ferdig museum har vore lang og prega av konfliktar. Det står att å sjå kva Kunstsilo kan bety for fastbuande og tilreisande. Tangen-samlinga er kanskje verdas største samling av nordisk kunst frå 1900-talet, men er ho representativ for perioden, og er det så nøye?

Mona Louise Dysvik Mørk

les DAG OG TID.
Vil du òg prøve?

Her kan du prøve vekeavisa DAG OG TID gratis i tre veker.
Prøveperioden stoppar av seg sjølv.

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Komplett

Papiravisa
Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis

Digital

Digital utgåve av papiravisa
Digitale artiklar
Digitalt arkiv
Lydavis