Nest sist i Codex Regius av Den eldre Edda står det vesle diktet Gudruns egging. Dei som kjenner den norrøne bokheimen, skjønar av tittelen kva som kjem. Både i islendingesogene og annan norrøn litteratur møter me kvinner som eggjar ein eller fleire menn til dåd. Egginga vert stundom omtala som fr?ja (‘lasting, fornærming’), for egginga går gjerne ut på å seia at karane er reddhuga eller late som sit heime i staden for å hemna ein urett. I originalteksta er Gudruns egging kalla hvöt (‘egging, tilstøring’). Ordet er i ætt med hvatr (‘kvass; snøgg’) og tyder opphavleg ‘kvessing’.
Utsegnene til Gudrun er kvasse og kvessande på mange vis, men diktet opnar – som så mange andre dikt – med ein prosastubb. Han har tittelen «Om Gudrun» og fortel kva som hende då Gudrun hadde drepe Atle og sønene deira. Me får vita at Gudrun freista drukna seg i sjøen, men ho sokk ikkje – i staden rak ho over fjorden og vart gift med han som rådde der, kong Jonaker. Dei fekk tre søner saman, og Svanhild, dotter til Gudrun og Sigurd Fåvnesbane, voks opp i lag med dei. Svanhild vart seinare vart gift med kong Jormunrekk, men så vart ho skulda for utruskap og trakka i hel av hestar etter ordre frå Jormunrekk. Dette er bakgrunnen – her byrjar strofene i bunden form.
Etter ei innleiande strofe får Gudrun ordet, og talen hennar opnar med ein smell: tre bankande versliner som alle tek til med ordet hví. Egginga hennar kan samanfattast slik: «Korleis kan de sitja her og ha det artig når syster dykkar er drepen? Om brørne mine var i live, hadde dei hemnt henne!» Alle veit at sønene er sjanselause mot Jormunrekk, men dei lyder mor si. Gudrun er nøgd: Ho ler medan ho finn fram hærklede åt dei. Det er eit vondt varsel. Kven andre i diktsyklusen skratta etter vellukka egging? Brynhild, som fekk Sigurd drepen. I strofe 15 i Brot av eit Sigurdkvede les me at ho fyrst lo, så gret ho. Og sanneleg: Då sønene til Gudrun har reist av garde, græt ho òg. Egginga vert avløyst av klagesong. Dinest kjem Hamdesmål, som òg byrjar med at Gudrun eggjar sønene, men dette diktet liknar meir på eit typisk heltedikt. Men båe er heltedikt. Skilnaden er at i Hamdesmål fylgjer me karane ut på hærferd; i Gudruns egging vert me verande hjå Gudrun. Og ho har gode grunnar til å gråta.
Kristin Fridtun
Våren 2017 skriv Fridtun om eddadikt.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com
Er du abonnent? Logg på her for å lese vidare.
Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
Nest sist i Codex Regius av Den eldre Edda står det vesle diktet Gudruns egging. Dei som kjenner den norrøne bokheimen, skjønar av tittelen kva som kjem. Både i islendingesogene og annan norrøn litteratur møter me kvinner som eggjar ein eller fleire menn til dåd. Egginga vert stundom omtala som fr?ja (‘lasting, fornærming’), for egginga går gjerne ut på å seia at karane er reddhuga eller late som sit heime i staden for å hemna ein urett. I originalteksta er Gudruns egging kalla hvöt (‘egging, tilstøring’). Ordet er i ætt med hvatr (‘kvass; snøgg’) og tyder opphavleg ‘kvessing’.
Utsegnene til Gudrun er kvasse og kvessande på mange vis, men diktet opnar – som så mange andre dikt – med ein prosastubb. Han har tittelen «Om Gudrun» og fortel kva som hende då Gudrun hadde drepe Atle og sønene deira. Me får vita at Gudrun freista drukna seg i sjøen, men ho sokk ikkje – i staden rak ho over fjorden og vart gift med han som rådde der, kong Jonaker. Dei fekk tre søner saman, og Svanhild, dotter til Gudrun og Sigurd Fåvnesbane, voks opp i lag med dei. Svanhild vart seinare vart gift med kong Jormunrekk, men så vart ho skulda for utruskap og trakka i hel av hestar etter ordre frå Jormunrekk. Dette er bakgrunnen – her byrjar strofene i bunden form.
Etter ei innleiande strofe får Gudrun ordet, og talen hennar opnar med ein smell: tre bankande versliner som alle tek til med ordet hví. Egginga hennar kan samanfattast slik: «Korleis kan de sitja her og ha det artig når syster dykkar er drepen? Om brørne mine var i live, hadde dei hemnt henne!» Alle veit at sønene er sjanselause mot Jormunrekk, men dei lyder mor si. Gudrun er nøgd: Ho ler medan ho finn fram hærklede åt dei. Det er eit vondt varsel. Kven andre i diktsyklusen skratta etter vellukka egging? Brynhild, som fekk Sigurd drepen. I strofe 15 i Brot av eit Sigurdkvede les me at ho fyrst lo, så gret ho. Og sanneleg: Då sønene til Gudrun har reist av garde, græt ho òg. Egginga vert avløyst av klagesong. Dinest kjem Hamdesmål, som òg byrjar med at Gudrun eggjar sønene, men dette diktet liknar meir på eit typisk heltedikt. Men båe er heltedikt. Skilnaden er at i Hamdesmål fylgjer me karane ut på hærferd; i Gudruns egging vert me verande hjå Gudrun. Og ho har gode grunnar til å gråta.
Kristin Fridtun
Våren 2017 skriv Fridtun om eddadikt.
E-post: kristin.fridtun@gmail.com
Fleire artiklar
Fekk ikkje plass til alt
– Det er ikkje vår oppgåve å drive med polemikk. Vi har levert eit fagleg arbeid, seier kommunikasjonsdirektør Ola Anders Skauby i Sokkeldirekoratet.
Hjortelusflugene er spesialiserte parasittar som føder levande ungar og lever heile det vaksne livet nede i pelsen til elg, hjort og rådyr.
Foto via Wikimedia Commons
Svermingstid for hjortelusfluga
Göran Fristorp døydde 3. september. Han vart 76 år gammal.
Foto: Sara Johannessen Meek / NTB
Göran Fristorp (1948–2024)
Det kjem an på storleiken, men det er ein fordel å sleppe å trene inni bilen.
Bene Riobó / Wikimedia commons
I form med bilen
Michael Keaton er attende i den ikoniske rolla som Beetlejuice.
Foto: Warner Bros. Discovery
Beetlejuice Beetlejuice: Nesten dødsfestleg
Sjølv om det er eit gledeleg gjensyn, saknar eg snerten.