Den talande detaljen
Natalia Ginzburg viser fram kvardagen til menneske ramma av storkrig.
Natalia Ginzburg (1916–1991), fødd i Palermo på Sicilia, oppvaksen i Torino, er ein av dei fremste etterkrigsforfattarane i Italia, skriv forlaget.
Foto: Marka/Universal Images Group via Getty Images
Roman
Natalia Ginzburg:
Alle våre gårsdager
Med føreord av Sally Rooney
Omsett av Astrid Nordang
Forlaget Oktober
Natalia Ginzburg var aktiv som forfattar midt på 1900-talet, men har fått ein renessanse i Noreg og fleire andre land dei seinaste åra. Familieleksikon og Små dyder kom på norsk for nokre få år sidan til glitrande omtaler, også av denne meldaren. I Alle våre gårsdager kan ein på ny glede seg over den italienske forfattarens særeigne evne til å levandegjere karakterar og scener på forunderleg vis.
Handlinga trer fram for oss nesten utelukkande gjennom referat av ytre hendingar. Det heile blir skildra så neddempa og liksom tilforlateleg at ein til tider nesten ikkje får med seg kor dramatisk det er. Etter kvart skjønar ein kor meisterleg teksten er skrudd saman, og at under alt det kvardagslege ligg det aller mørkaste alvor. Alle våre gårsdager er dessverre òg særs aktuell, i eit Europa der krig slett ikkje er «gårsdagar».
Den absurde krigen
I ein småby i Nord-Italia før og under den andre verdskrigen blir vi kjende med to familiar og ein stor krins av vener og kjenningar. Boka er heldigvis utstyrt med ei liste over dei viktigaste. I sentrum for det heile er ungjenta Anna, men utan at vi får noko særleg større tilgang til akkurat hennar tankar eller kjensler. Ho har to eldre brør og ei eldre syster. Brørne er erklærte antifascistar. Medan dei enno er gutungar, dannar dei ei illegal gruppe som lagar aviser. Mora er for lengst død når handlinga tar til, og snart skal søskenflokken også miste far sin. Som alt det andre tragiske i romanen, blir hendingane skildra heilt utan sentimentalitet.
Av Annas handlingsmønster skjønar ein likevel at det har verka inn på henne å bli foreldrelaus i ung alder. Ho ligg med ein gut, ikkje éin gong, men mange. Snart er ho med barn, knapt seksten år gamal. Den komande faren meiner bestemt at dei to ikkje kan gifte seg, dei er for unge og dessutan ikkje spesielt glade i kvarandre.
Korleis det går vidare med Anna og dei andre personane, får vi høyre om i del to, som flyttar mykje av handlinga til Sør-Italia. Slik gjer Ginzburg ein sveip over ein større del av landet sitt gjennom desse urolege og lagnadstunge åra, og ho skildrar dessutan alle lag av samfunnet.
Familiedrama og storpolitikk blir fletta inn i kvarandre. Her er mange lett absurde detaljar som først kan verke som komiske bagatellar i den totalt udramatiske stilen. Gradvis veks vissa hos karakterane – og hos lesaren – om at dette er det Mussolini-styrte Italia med storkrigen stadig tettare innpå. Mot slutten styrer krigen livet totalt, med mange tragiske og grufulle hendingar, men utan at Ginzburg endrar forteljemåte.
Omvend Fosse
Kanskje kan ein seie at skrivemåten hennar er ein slags «omvend Fosse», der blikket ikkje er retta mot den indre tankestraumen, men heilt mot ein ytre handlingsstraum. Her er riktig nok punktum, komma og kapittelinndelingar, men setningane er kjempelange og hendingane for ein stor del fortalde i éi lang remse med fokus på det ytre og konkrete. Teksten er fri for direkte tale og med eit blikk frå «ingen stad».
Mykje av nøkkelen til at det likevel fenger slik, ligg i Ginzburgs spesielle evne til å velje ut den eine talande detaljen. Den krevjande kvardagen til einskildmennesket trer fram, ho som må prøve å klare seg som best ho kan under omstende ho ikkje rår over. Her skjer skyting og drap, men sterkast verkar dei meir stillfarne detaljane som viser krigens gru, som når ein av hovudkarakterane står i vindauget og ser ned på rekkjer av huslause som vandrar gjennom gatene berande på madrassar.
Romanen er ei Ginzburg-bok av godt merke, framifrå omsett av Astrid Nordang. Eg opplever nok likevel Alle våre gårsdager som noko tyngre enn dei andre bøkene som har kome på norsk, og vil rå nye lesarar til å byrje med ei av dei.
Hilde Vesaas
Hilde Vesaas er forfattar, lektor og fast bokmeldar i Dag og Tid.
Er du abonnent? Logg på her for å lese vidare.
Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
Roman
Natalia Ginzburg:
Alle våre gårsdager
Med føreord av Sally Rooney
Omsett av Astrid Nordang
Forlaget Oktober
Natalia Ginzburg var aktiv som forfattar midt på 1900-talet, men har fått ein renessanse i Noreg og fleire andre land dei seinaste åra. Familieleksikon og Små dyder kom på norsk for nokre få år sidan til glitrande omtaler, også av denne meldaren. I Alle våre gårsdager kan ein på ny glede seg over den italienske forfattarens særeigne evne til å levandegjere karakterar og scener på forunderleg vis.
Handlinga trer fram for oss nesten utelukkande gjennom referat av ytre hendingar. Det heile blir skildra så neddempa og liksom tilforlateleg at ein til tider nesten ikkje får med seg kor dramatisk det er. Etter kvart skjønar ein kor meisterleg teksten er skrudd saman, og at under alt det kvardagslege ligg det aller mørkaste alvor. Alle våre gårsdager er dessverre òg særs aktuell, i eit Europa der krig slett ikkje er «gårsdagar».
Den absurde krigen
I ein småby i Nord-Italia før og under den andre verdskrigen blir vi kjende med to familiar og ein stor krins av vener og kjenningar. Boka er heldigvis utstyrt med ei liste over dei viktigaste. I sentrum for det heile er ungjenta Anna, men utan at vi får noko særleg større tilgang til akkurat hennar tankar eller kjensler. Ho har to eldre brør og ei eldre syster. Brørne er erklærte antifascistar. Medan dei enno er gutungar, dannar dei ei illegal gruppe som lagar aviser. Mora er for lengst død når handlinga tar til, og snart skal søskenflokken også miste far sin. Som alt det andre tragiske i romanen, blir hendingane skildra heilt utan sentimentalitet.
Av Annas handlingsmønster skjønar ein likevel at det har verka inn på henne å bli foreldrelaus i ung alder. Ho ligg med ein gut, ikkje éin gong, men mange. Snart er ho med barn, knapt seksten år gamal. Den komande faren meiner bestemt at dei to ikkje kan gifte seg, dei er for unge og dessutan ikkje spesielt glade i kvarandre.
Korleis det går vidare med Anna og dei andre personane, får vi høyre om i del to, som flyttar mykje av handlinga til Sør-Italia. Slik gjer Ginzburg ein sveip over ein større del av landet sitt gjennom desse urolege og lagnadstunge åra, og ho skildrar dessutan alle lag av samfunnet.
Familiedrama og storpolitikk blir fletta inn i kvarandre. Her er mange lett absurde detaljar som først kan verke som komiske bagatellar i den totalt udramatiske stilen. Gradvis veks vissa hos karakterane – og hos lesaren – om at dette er det Mussolini-styrte Italia med storkrigen stadig tettare innpå. Mot slutten styrer krigen livet totalt, med mange tragiske og grufulle hendingar, men utan at Ginzburg endrar forteljemåte.
Omvend Fosse
Kanskje kan ein seie at skrivemåten hennar er ein slags «omvend Fosse», der blikket ikkje er retta mot den indre tankestraumen, men heilt mot ein ytre handlingsstraum. Her er riktig nok punktum, komma og kapittelinndelingar, men setningane er kjempelange og hendingane for ein stor del fortalde i éi lang remse med fokus på det ytre og konkrete. Teksten er fri for direkte tale og med eit blikk frå «ingen stad».
Mykje av nøkkelen til at det likevel fenger slik, ligg i Ginzburgs spesielle evne til å velje ut den eine talande detaljen. Den krevjande kvardagen til einskildmennesket trer fram, ho som må prøve å klare seg som best ho kan under omstende ho ikkje rår over. Her skjer skyting og drap, men sterkast verkar dei meir stillfarne detaljane som viser krigens gru, som når ein av hovudkarakterane står i vindauget og ser ned på rekkjer av huslause som vandrar gjennom gatene berande på madrassar.
Romanen er ei Ginzburg-bok av godt merke, framifrå omsett av Astrid Nordang. Eg opplever nok likevel Alle våre gårsdager som noko tyngre enn dei andre bøkene som har kome på norsk, og vil rå nye lesarar til å byrje med ei av dei.
Hilde Vesaas
Hilde Vesaas er forfattar, lektor og fast bokmeldar i Dag og Tid.
Fleire artiklar
Fekk ikkje plass til alt
– Det er ikkje vår oppgåve å drive med polemikk. Vi har levert eit fagleg arbeid, seier kommunikasjonsdirektør Ola Anders Skauby i Sokkeldirekoratet.
Hjortelusflugene er spesialiserte parasittar som føder levande ungar og lever heile det vaksne livet nede i pelsen til elg, hjort og rådyr.
Foto via Wikimedia Commons
Svermingstid for hjortelusfluga
Göran Fristorp døydde 3. september. Han vart 76 år gammal.
Foto: Sara Johannessen Meek / NTB
Göran Fristorp (1948–2024)
Det kjem an på storleiken, men det er ein fordel å sleppe å trene inni bilen.
Bene Riobó / Wikimedia commons
I form med bilen
Michael Keaton er attende i den ikoniske rolla som Beetlejuice.
Foto: Warner Bros. Discovery
Beetlejuice Beetlejuice: Nesten dødsfestleg
Sjølv om det er eit gledeleg gjensyn, saknar eg snerten.