Ein by historia har herja med
Rafah var ein by med store arr alt før Gaza-krigen braut ut i fjor.
Historia til Rafah strekkjer seg fleire tusen år attende: Byen er nemnd i egyptiske kjelder frå 1200 før Kristus. I moderne tid var Rafah og resten av Gaza ein del av Det osmanske riket fram til første verdskrigen og kom deretter under det britiske mandatområdet Palestina. I 1948 vart Rafah okkupert av Egypt, inntil Israel erobra alt land fram til Suez-kanalen i krigen i 1967.
Etter at Israel trekte seg ut av Sinai i 1982, vart Rafah delt i to. Ein del av byen vart liggande i Egypt, den andre på den okkuperte Gaza-stripa. Alle hus langs den nye grensa midt i byen vart rivne, slik at Israel og Egypt fekk laga breie buffersonar på kvar si side. Båe landa har seinare forsterka kontrollen langs grensa, mellom anna med stålgjerde som strekker seg mange meter ned i bakken for å blokkere for tunnelar.
I Rafah ligg den einaste grenseovergangen mellom Gaza og Egypt, og fram til 2005 hadde Israel kontroll med trafikken. Deretter skulle palestinarane sjølve kontrollere grensa i samarbeid med Egypt og inspektørar frå EU, men dette avgrensa sjølvstyret varte berre inntil Hamas kom til makta i Gaza. Sidan 2007 har Israel og Egypt samarbeidd om grensekontrollen i Rafah, og det meste av tida har grensa vore stengd. Under grensa har det blitt grave fleire hundre smuglartunnelar, trass i iherdige forsøk frå både Israel og Egypt på å stogge trafikken. Egyptarane har mellom anna brukt giftgass, vatn og sprengstoff for å øydelegge tunnelane.
I Rafah finst òg eit minne om eit tid med håp. Under fredsprosessen mellom Israel og palestinarane på 90-talet vart det vedteke at palestinarane skulle få ein eigen flyplass. Japan, Egypt, Saudi-Arabia, Spania og Tyskland stilte med pengar, og i 1998 opna Yasser Arafat International Airport litt utanfor Rafah by. President Bill Clinton var til stades under opningsseremonien saman med Arafat. Flyplassen i Rafah kom til å bli «ein magnet for fly frå heile Midtausten og resten av verda», spådde Clinton. Dette skulle vere byrjinga på «ei framtid der palestinarar kan reise direkte til fjerne verdshjørne».
Slik gjekk det ikkje. Flyplassen i Rafah var berre i drift i tre år, før han vart øydelagd av israelske bomber og bulldosarar under den andre intifadaen.
Er du abonnent? Logg på her for å lese vidare.
Digital tilgang til DAG OG TID – heilt utan binding
Prøv ein månad for kr 49.
Deretter kr 199 per månad. Stopp når du vil.
Historia til Rafah strekkjer seg fleire tusen år attende: Byen er nemnd i egyptiske kjelder frå 1200 før Kristus. I moderne tid var Rafah og resten av Gaza ein del av Det osmanske riket fram til første verdskrigen og kom deretter under det britiske mandatområdet Palestina. I 1948 vart Rafah okkupert av Egypt, inntil Israel erobra alt land fram til Suez-kanalen i krigen i 1967.
Etter at Israel trekte seg ut av Sinai i 1982, vart Rafah delt i to. Ein del av byen vart liggande i Egypt, den andre på den okkuperte Gaza-stripa. Alle hus langs den nye grensa midt i byen vart rivne, slik at Israel og Egypt fekk laga breie buffersonar på kvar si side. Båe landa har seinare forsterka kontrollen langs grensa, mellom anna med stålgjerde som strekker seg mange meter ned i bakken for å blokkere for tunnelar.
I Rafah ligg den einaste grenseovergangen mellom Gaza og Egypt, og fram til 2005 hadde Israel kontroll med trafikken. Deretter skulle palestinarane sjølve kontrollere grensa i samarbeid med Egypt og inspektørar frå EU, men dette avgrensa sjølvstyret varte berre inntil Hamas kom til makta i Gaza. Sidan 2007 har Israel og Egypt samarbeidd om grensekontrollen i Rafah, og det meste av tida har grensa vore stengd. Under grensa har det blitt grave fleire hundre smuglartunnelar, trass i iherdige forsøk frå både Israel og Egypt på å stogge trafikken. Egyptarane har mellom anna brukt giftgass, vatn og sprengstoff for å øydelegge tunnelane.
I Rafah finst òg eit minne om eit tid med håp. Under fredsprosessen mellom Israel og palestinarane på 90-talet vart det vedteke at palestinarane skulle få ein eigen flyplass. Japan, Egypt, Saudi-Arabia, Spania og Tyskland stilte med pengar, og i 1998 opna Yasser Arafat International Airport litt utanfor Rafah by. President Bill Clinton var til stades under opningsseremonien saman med Arafat. Flyplassen i Rafah kom til å bli «ein magnet for fly frå heile Midtausten og resten av verda», spådde Clinton. Dette skulle vere byrjinga på «ei framtid der palestinarar kan reise direkte til fjerne verdshjørne».
Slik gjekk det ikkje. Flyplassen i Rafah var berre i drift i tre år, før han vart øydelagd av israelske bomber og bulldosarar under den andre intifadaen.
Fleire artiklar
Fekk ikkje plass til alt
– Det er ikkje vår oppgåve å drive med polemikk. Vi har levert eit fagleg arbeid, seier kommunikasjonsdirektør Ola Anders Skauby i Sokkeldirekoratet.
Hjortelusflugene er spesialiserte parasittar som føder levande ungar og lever heile det vaksne livet nede i pelsen til elg, hjort og rådyr.
Foto via Wikimedia Commons
Svermingstid for hjortelusfluga
Göran Fristorp døydde 3. september. Han vart 76 år gammal.
Foto: Sara Johannessen Meek / NTB
Göran Fristorp (1948–2024)
Det kjem an på storleiken, men det er ein fordel å sleppe å trene inni bilen.
Bene Riobó / Wikimedia commons
I form med bilen
Michael Keaton er attende i den ikoniske rolla som Beetlejuice.
Foto: Warner Bros. Discovery
Beetlejuice Beetlejuice: Nesten dødsfestleg
Sjølv om det er eit gledeleg gjensyn, saknar eg snerten.